ArthVani
tax

ITAT जयपूरचा नियम: परदेशी जहाजावरील खलाश्याचा ₹48.86 लाख पगार भारतात करपात्र नाही

By Arth Vani Desk · 2026-11-21

आयकर अपीलीय न्यायाधिकरण (ITAT) जयपूर खंडपीठाने निर्णय दिला आहे की, परदेशी जहाजावर काम करणाऱ्या भारतीय खलाश्याने कमावलेला ₹48.86 लाखांचा पगार भारतात करपात्र नाही. हा निर्णय परदेशात काम करणाऱ्या भारतीय मर्चंट नेव्ही कर्मचाऱ्यांसाठी त्यांच्या आयकर दायित्वावर महत्त्वपूर्ण स्पष्टता देतो.

Key takeaways

भारतीय खलाश्यांसाठी एका महत्त्वपूर्ण निर्णयात, आयकर अपीलीय न्यायाधिकरण (ITAT) जयपूर खंडपीठाने स्पष्ट केले आहे की, परदेशी जहाजावर काम करताना भारतीय खलाश्याने कमावलेला ₹48.86 लाखांचा पगार भारतात करपात्र नाही. हा निर्णय जागतिक सागरी उद्योगात कार्यरत असलेल्या अनेक भारतीय नागरिकांना मोठा दिलासा आणि निश्चितता प्रदान करतो.

या निर्णयाचे मुख्य आधार आयकर अधिनियम, 1961 अंतर्गत परिभाषित खलाश्याचा निवासी दर्जा आहे. भारतीय नागरिकाला कर हेतूंसाठी 'अनिवासी' (NR) किंवा 'साधारणपणे अनिवासी' (RNOR) मानले जाण्यासाठी, त्यांना सामान्यतः आर्थिक वर्षात विशिष्ट दिवसांसाठी भारताबाहेर राहावे लागते. आंतरराष्ट्रीय जहाजांवरील त्यांच्या नोकरीमुळे वर्षाचा मोठा भाग भारतीय प्रादेशिक जलसीमेबाहेर घालवणाऱ्या व्यक्तींसाठी ही सूट विशेषतः संबंधित आहे.

खलाश्यांसाठी करपात्रता समजून घेणे

आयकर अधिनियमाच्या कलम 5 नुसार, एका निवासी व्यक्तीच्या एकूण उत्पन्नाच्या कक्षेत भारतात मिळालेले किंवा भारतात मिळालेले मानले जाणारे उत्पन्न, किंवा भारतात जमा झालेले किंवा उद्भवलेले उत्पन्न, किंवा भारतात जमा झालेले किंवा उद्भवलेले मानले जाणारे उत्पन्न यांचा समावेश होतो. अनिवासी व्यक्तीसाठी, केवळ भारतात जमा झालेले किंवा उद्भवलेले उत्पन्न, किंवा भारतात मिळालेले किंवा भारतात मिळालेले मानले जाणारे उत्पन्न करपात्र असते.

परदेशी जाणाऱ्या जहाजांवर काम करणारे भारतीय खलाशी अनेकदा आयकर अधिनियमाच्या कलम 6 अंतर्गत 'अनिवासी' किंवा 'साधारणपणे अनिवासी' म्हणून पात्र ठरतात. हे कलम कर हेतूंसाठी एखाद्या व्यक्तीचा निवासी दर्जा निश्चित करण्याच्या अटी सविस्तरपणे नमूद करते. जर एखादा खलाशी परदेशी जाणाऱ्या जहाजावर कार्यरत असेल आणि संबंधित मागील वर्षात 182 दिवस किंवा त्याहून अधिक कालावधीसाठी भारताबाहेर असेल, तर ते अनिवासी म्हणून पात्र ठरू शकतात. परिणामी, भारताबाहेर दिलेल्या सेवांसाठी भारताबाहेर कमावलेले आणि मिळालेले त्यांचे उत्पन्न भारतीय आयकरमधून सूट होते.

ITAT जयपूरच्या निर्णयाचा परिणाम

ITAT जयपूरचा हा विशिष्ट निर्णय स्थापित कायदेशीर स्थितीची पुन्हा पुष्टी करतो. याचा अर्थ असा आहे की जर एखाद्या भारतीय खलाश्याने अनिवासी किंवा RNOR असण्याचे निकष पूर्ण केले, आणि त्यांचा पगार भारताच्या अनन्य आर्थिक क्षेत्राबाहेर (EEZ) केलेल्या सेवांसाठी भारताबाहेर कमावला आणि प्राप्त झाला असेल, तर ते उत्पन्न भारतात करपात्र नाही. प्रश्नातील ₹48.86 लाखांचा पगार, अशा परिस्थितीत कमावलेला, त्यामुळे करपात्र नसल्याचे मानले गेले.

भारतीय किरकोळ वाचकांसाठी, विशेषतः मर्चंट नेव्हीमध्ये कुटुंबीय असलेल्या लोकांसाठी, हा निर्णय कर हेतूंसाठी निवासी दर्जाशी संबंधित गुंतागुंतीचे नियम समजून घेण्याचे महत्त्व अधोरेखित करतो. खलाश्यांसाठी भारतातून बाहेर जाण्याच्या आणि प्रवेश करण्याच्या नोंदींसह, भारताबाहेरील त्यांच्या उपस्थितीच्या नोंदी काळजीपूर्वक ठेवणे आणि या कालावधींचा त्यांच्या कर दायित्वावर कसा परिणाम होतो हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

खलाश्यांसाठी प्रमुख विचार

जरी ITAT चा निर्णय स्पष्टता प्रदान करतो, तरी खलाश्यांनी योग्य अनुपालन सुनिश्चित करण्यासाठी आणि त्यांची कर दायित्व अचूकपणे निश्चित करण्यासाठी नेहमी कर तज्ञाचा सल्ला घेणे उचित आहे, विशेषतः आंतरराष्ट्रीय नोकरी आणि कर कायद्यांच्या गुंतागुंतीमुळे।

हा अहवाल केवळ माहितीच्या उद्देशांसाठी आहे आणि कर सल्ला नाही। वाचकांनी वैयक्तिक मार्गदर्शनासाठी पात्र कर व्यावसायिकाचा सल्ला घ्यावा।

Frequently asked questions

परदेशी जहाजावर भारतीय खलाश्याने कमावलेला पगार भारतात नेहमी करमुक्त असतो का?

नाही, तो नेहमी करमुक्त नसतो. करपात्रता भारतातील कर हेतूंसाठी खलाश्याच्या 'निवासी दर्जा' (अनिवासी किंवा साधारणपणे अनिवासी) वर अवलंबून असते. जर ते अनिवासी म्हणून पात्र ठरले, तर परदेशी जहाजावरील सेवांसाठी भारताबाहेर कमावलेले आणि प्राप्त झालेले उत्पन्न सामान्यतः करपात्र नसते.

भारतीय खलाशी कर हेतूंसाठी 'अनिवासी' म्हणून कसे पात्र ठरतो?

भारतीय खलाशी सामान्यतः अनिवासी म्हणून पात्र ठरतो जर ते आर्थिक वर्षात 182 दिवस किंवा त्याहून अधिक काळ भारताबाहेर राहिले असतील, तर ते परदेशी जाणाऱ्या जहाजावर कार्यरत असतील. आयकर अधिनियमच्या कलम 6 अंतर्गत हा दर्जा निश्चित करण्यासाठी विशिष्ट नियम आहेत.

भारतीय खलाश्यांनी कर नियमांचे पालन सुनिश्चित करण्यासाठी काय करावे?

खलाश्यांनी भारतात आणि भारताबाहेर राहण्याच्या नोंदी, ज्यात पासपोर्टवरील शिक्के आणि क्रू मॅनिफेस्ट यांचा समावेश आहे, काळजीपूर्वक ठेवाव्यात. प्रत्येक आर्थिक वर्षात आपला निवासी दर्जा योग्यरित्या निश्चित करणे आणि आपल्या आयकर रिटर्न भरण्याबाबत अचूक मार्गदर्शनासाठी कर तज्ञाचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.

Source: GNews Tax
Investments are subject to market risks. This article is for informational purposes only and not financial advice.