सार्वजनिक बँका ₹39,000 कोटींचे बुडीत कर्ज पुन्हा विकत आहेत, 80% पुन्हा केलेले प्रयत्न आहेत

भारतातील सार्वजनिक क्षेत्रातील बँका पुन्हा एकदा ₹39,000 कोटी रुपयांच्या तणावग्रस्त मालमत्तांचा (stressed assets) एक महत्त्वपूर्ण पोर्टफोलिओ विक्रीसाठी सादर करत आहेत. या ताज्या प्रयत्नाचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे या कर्जांपैकी सुमारे 80% कर्ज आधीच विक्रीसाठी ठेवण्यात आले होते, जे त्यांच्या ताळेबंदातून (balance sheets) अनुत्पादक मालमत्ता (NPAs) कमी करण्याच्या सततच्या संघर्षाकडे निर्देश करते.

सार्वजनिक क्षेत्रातील कर्जदारांमध्ये, इंडियन ओव्हरसीज बँक आणि इंडियन बँक हे बुडीत कर्ज विकण्याच्या या वारंवारच्या प्रयत्नांचे नेतृत्व करत असल्याचे सांगण्यात येत आहे. ही प्रवृत्ती खासगी क्षेत्रातील बँकांच्या पूर्णपणे विरुद्ध आहे, कारण त्यांच्या तणावग्रस्त मालमत्तांसाठी पुन्हा विक्री करण्याचा प्रयत्न खूप कमी प्रमाणात होतो.

बुडीत कर्ज म्हणजे काय आणि बँका त्यांची विक्री का करतात?

बुडीत कर्ज, ज्यांना अनुत्पादक मालमत्ता (NPAs) असेही म्हणतात, हे असे कर्ज असते जिथे कर्जदार ठराविक कालावधीसाठी, विशेषतः 90 दिवसांसाठी, मूळ रक्कम किंवा व्याजाचे हप्ते भरण्यात अयशस्वी ठरतो. जेव्हा एखादे कर्ज बुडीत होते, तेव्हा ते बँकेसाठी उत्पन्न मिळवणे थांबवते आणि त्याऐवजी एक दायित्व (liability) बनते, कारण बँकेला संभाव्य नुकसानीची भरपाई करण्यासाठी भांडवल बाजूला ठेवावे लागते.

बँका अनेकदा ही बुडीत कर्जे मालमत्ता पुनर्रचना कंपन्यांना (ARCs) किंवा इतर वित्तीय संस्थांना विकण्याचा प्रयत्न करतात. त्यांची विक्री केल्याने बँकांना त्यांचे ताळेबंद स्वच्छ करण्यास, तरतुदींच्या (provisioning) गरजा कमी करण्यास आणि नवीन कर्ज देण्यासाठी वापरता येणारे भांडवल मोकळे करण्यास मदत होते. बँकांनी आर्थिक आरोग्य राखण्यासाठी आणि नियामक नियमांचे पालन करण्यासाठी हे एक महत्त्वाचे पाऊल आहे.

पुनरावृत्ती विक्रीचे आव्हान

सध्या विक्रीसाठी असलेल्या ₹39,000 कोटींच्या बुडीत कर्जापैकी 80% पुन्हा विक्रीसाठी असल्याचे तथ्य महत्त्वाच्या अंतर्निहित आव्हानांना अधोरेखित करते. याचे एक मुख्य कारण म्हणजे मोठ्या आणि जुन्या कॉर्पोरेट खात्यांची विक्री करण्यात येणारी अडचण. या खात्यांमध्ये अनेकदा जटिल आर्थिक रचना असतात, ज्या सोडवण्यासाठी महत्त्वपूर्ण प्रयत्नांची आवश्यकता असते आणि स्वीकार्य मूल्यांकनावर असे धोके पत्करण्यास इच्छुक खरेदीदार शोधणे कठीण असू शकते.

या मालमत्तांसाठी बँकांनी अपेक्षित केलेली किंमत आणि संभाव्य खरेदीदार (जसे की ARCs) द्यायला तयार असलेली किंमत यामध्ये विसंगती असणे हे एक सामान्य अडथळा आहे. ARCs सामान्यतः अशा मालमत्ता शोधतात ज्या सवलतीच्या दरात वाजवी वसुलीची शक्यता देतात, तर बँका आपले नुकसान कमी करण्याचे ध्येय ठेवतात.

सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांवर परिणाम

• नफाक्षमतेवर सततचा दबाव: बँकांना या मालमत्तांसाठी तरतुदी (provisions) करणे सुरू ठेवावे लागू शकते, ज्यामुळे त्यांच्या नफ्यावर परिणाम होईल.
• भांडवल अडकणे: नवीन कर्ज वाढीसाठी वापरले जाण्याऐवजी भांडवल अनुत्पादक मालमत्तांमध्ये अडकून राहते.
• मूल्यांकन समस्या: कर्ज न विकले गेल्याने, त्यांची समजलेली किंमत आणखी कमी होऊ शकते, ज्यामुळे भविष्यातील विक्रीमध्ये बँकांना जास्त 'हेअरकट' (नुकसान) सहन करावे लागू शकते।

खासगी क्षेत्रातील बँकांमध्ये दिसणारा तीव्र फरक सूचित करतो की सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांना कदाचित त्यांच्या जुन्या कॉर्पोरेट कर्ज पोर्टफोलिओच्या स्वरूपामुळे आणि प्रमाणामुळे किंवा मालमत्ता निराकरणाच्या त्यांच्या कार्यप्रणालीमुळे अनोख्या आव्हानांना सामोरे जावे लागू शकते.

ही कर्जे विकण्याचे सध्याचे प्रयत्न भारतीय बँकिंग क्षेत्राच्या अधिक मजबूत आर्थिक आरोग्याकडे वाटचाल करण्याचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत. तथापि, पुन्हा विक्रीचे उच्च प्रमाण दर्शवते की भारताच्या जमा झालेल्या बुडीत कर्जांसाठी, विशेषतः मोठ्या कॉर्पोरेट डिफॉल्ट्समधून उद्भवणाऱ्या, प्रभावी आणि वेळेवर निराकरण शोधण्यात अजूनही महत्त्वपूर्ण अडथळे आहेत.

हा अहवाल केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे आणि याला आर्थिक किंवा गुंतवणुकीचा सल्ला मानला जाऊ नये.